EED 2027: wat verandert er voor bedrijven?

Van grote onderneming naar energieverbruik: de EED verandert ingrijpend

De Europese Energie-Efficiëntierichtlijn, beter bekend als de EED, gaat de komende jaren flink veranderen. De herziene richtlijn EU 2023/1791 is al op 11 oktober 2023 in werking getreden, maar Nederland is nog bezig met de vertaling van de Europese regels naar nationale wet- en regelgeving. Naar verwachting gaan de gewijzigde Nederlandse regels vanaf eind 2026 en gefaseerd in 2027 gelden.

Voor bedrijven is vooral één verandering belangrijk: de vraag of een onderneming onder de EED-auditplicht valt, wordt niet langer primair bepaald door de omvang van de onderneming, maar door het energiegebruik.

Dat betekent dat organisaties die nu buiten de EED-auditplicht vallen, vanaf 2027 mogelijk wél verplichtingen krijgen. Tegelijkertijd kunnen sommige grote ondernemingen die relatief weinig energie gebruiken juist buiten de nieuwe auditplicht vallen.

Hoe werkt de huidige EED?

Op dit moment richt de EED-auditplicht zich in Nederland op grote ondernemingen.

Een onderneming wordt daarbij als groot beschouwd wanneer zij:

• 250 fte of meer heeft; óf
• een jaaromzet van meer dan €50 miljoen én een balanstotaal van meer dan €43 miljoen heeft.

Ook partner- en verbonden ondernemingen kunnen bij deze beoordeling een rol spelen.

Een onderneming die onder de huidige EED-auditplicht valt, moet in principe iedere vier jaar een energie-audit uitvoeren en hierover rapporteren aan de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). De audit brengt onder andere het energiegebruik van gebouwen, installaties, processen en zakelijk vervoer in kaart en identificeert mogelijke energiebesparende maatregelen.

Belangrijk is dat de huidige EED-audit op zichzelf niet verplicht om alle uit de audit voortkomende maatregelen uit te voeren. De daadwerkelijke verplichting om energiebesparende maatregelen te treffen kan voortkomen uit de Nederlandse energiebesparingsplicht.

Wat verandert er vanaf 2027?

De herziene EED maakt een fundamentele verschuiving.

In plaats van uitsluitend te kijken naar het aantal werknemers, de omzet en het balanstotaal, wordt gekeken naar het gemiddelde jaarlijkse energiegebruik over de afgelopen drie jaar, waarbij alle energiedragers worden meegenomen.

Daarbij ontstaan grofweg twee belangrijke categorieën.

1. Vanaf meer dan 10 TJ energiegebruik: energie-audit

Ondernemingen met een gemiddeld jaarlijks energiegebruik van meer dan 10 TJ over de afgelopen drie jaar vallen onder de nieuwe systematiek.

Een onderneming die geen energiebeheersysteem toepast, moet dan een energie-audit uitvoeren. Deze audit moet vervolgens periodiek worden herhaald. De nieuwe regels vragen bovendien om een actieplan waarin wordt aangegeven welke maatregelen uit de audit worden opgepakt. Vervolgens wordt jaarlijks gerapporteerd over de voortgang.

Voor veel organisaties is dit een belangrijke verandering: de EED kan straks dus ook gelden voor ondernemingen die volgens de huidige criteria geen grote onderneming zijn.

2. Vanaf meer dan 85 TJ: energiebeheersysteem

Voor ondernemingen met een gemiddeld jaarlijks energiegebruik van meer dan 85 TJ wordt de verplichting zwaarder.

Deze ondernemingen moeten een energiebeheersysteem invoeren dat door een onafhankelijke partij wordt gecertificeerd volgens relevante Europese of internationale normen. Denk bijvoorbeeld aan een systeem gebaseerd op ISO 50001, mits het aan de eisen van de EED voldoet.

Voor deze groep geldt volgens de Europese richtlijn als belangrijke deadline:

11 oktober 2027: het energiebeheersysteem moet operationeel zijn.

De belangrijkste verschillen op een rij

De Europese Commissie bevestigt dat artikel 11 van de herziene EED de oude systematiek vervangt: de scope verschuift van de aard/grootte van de onderneming naar het daadwerkelijke energiegebruik.

Een voorbeeld

Stel: een productiebedrijf heeft 120 medewerkers, een omzet van €35 miljoen en een energiegebruik van gemiddeld 15 TJ per jaar.

Onder de huidige EED zou dit bedrijf waarschijnlijk niet onder de EED-auditplicht vallen, omdat het geen grote onderneming is volgens de huidige criteria.

Onder de nieuwe EED ligt dat anders.

Met een energiegebruik van meer dan 10 TJ valt het bedrijf onder de nieuwe systematiek. Als het geen energiebeheersysteem toepast, moet het een energie-audit uitvoeren en vervolgens met de uitkomsten aan de slag.

Het omgekeerde kan ook voorkomen.

Een groot kantoorconcern met honderden medewerkers kan op basis van omvang onder de huidige EED vallen, terwijl het energiegebruik relatief laag is. Onder de nieuwe systematiek is juist dat energiegebruik bepalend voor de vraag of de onderneming onder artikel 11 valt.

Waarom is deze wijziging belangrijk?

De verandering is meer dan een administratieve wijziging.

De Europese wetgever wil energie-efficiëntie nadrukkelijker onderdeel maken van de bedrijfsvoering. De nieuwe EED kijkt daarom niet alleen naar de vraag “hoe groot is uw onderneming?”, maar vooral naar “hoeveel energie gebruikt uw onderneming en hoe wordt daar structureel mee omgegaan?”

Dat heeft drie belangrijke gevolgen.

1. Een grotere groep bedrijven krijgt ermee te maken

Ook middelgrote ondernemingen die nu niet EED-auditplichtig zijn, kunnen straks onder de regelgeving vallen wanneer hun energiegebruik boven de grens van 10 TJ ligt.

2. Energiebeheer wordt structureler

Voor de grootste energiegebruikers is een eenmalige audit niet meer voldoende. Boven 85 TJ wordt een gecertificeerd energiebeheersysteem verplicht.

Daarmee verschuift de aandacht van een periodieke momentopname naar continu inzicht, monitoring en verbetering.

3. Energiegegevens worden belangrijker

Om te bepalen of een onderneming onder de nieuwe EED valt, moet het energiegebruik over drie voorafgaande jaren worden beoordeeld. Het goed verzamelen, controleren en consolideren van energiegegevens wordt daardoor steeds belangrijker.

Wat kunnen bedrijven nu al doen?

Hoewel de Nederlandse definitieve regelgeving nog in ontwikkeling is, hoeven bedrijven niet te wachten.

Een goede voorbereiding begint met vijf stappen:

1. Breng het energiegebruik in kaart
Verzamel het energiegebruik van de afgelopen drie jaar en neem daarbij alle relevante energiedragers mee.

2. Bereken de gemiddelde jaarlijkse energieconsumptie
Controleer of uw organisatie boven de grens van 10 TJ of 85 TJ uitkomt.

3. Kijk verder dan alleen de Nederlandse vestiging
Controleer hoe de onderneming juridisch is georganiseerd en welke entiteiten onder de nieuwe regels gezamenlijk moeten worden beoordeeld.

4. Beoordeel uw huidige energie-audit en managementsysteem
Heeft u al een EED-audit, ISO 50001-certificering of een ander energiemanagementsysteem? Onderzoek dan of dit systeem straks kan worden gebruikt om aan de nieuwe eisen te voldoen.

5. Begin op tijd met maatregelen
Voor ondernemingen boven 85 TJ is 11 oktober 2027 een belangrijke deadline. Een energiebeheersysteem invoeren, certificeren en goed organiseren kost tijd.

Let op: de Nederlandse regelgeving is nog in beweging

De Europese richtlijn staat inmiddels vast, maar de precieze Nederlandse uitwerking is nog niet volledig definitief. RVO vermeldt dat de gewijzigde Nederlandse wetgeving naar verwachting vanaf eind 2026 gaat gelden. IPLO beschrijft een gefaseerde inwerkingtreding vanaf het vierde kwartaal van 2026 tot en met het eerste kwartaal van 2027.

Daarom is het verstandig om onderscheid te maken tussen de Europese verplichtingen en de definitieve Nederlandse uitvoeringsregels.

Conclusie

De EED van 2027 betekent vooral een verschuiving van “grote bedrijven moeten een energie-audit uitvoeren” naar “bedrijven met een hoog energiegebruik moeten aantoonbaar en structureel aan energie-efficiëntie werken.”

De belangrijkste grenzen om te onthouden zijn:

>10 TJ → energie-audit, tenzij een energiebeheersysteem wordt toegepast

>85 TJ → energiebeheersysteem

11 oktober 2027 → belangrijke deadline voor het energiebeheersysteem

Voor bedrijven is 2026 daarom hét moment om het eigen energiegebruik te analyseren. Wie nu inzicht krijgt in zijn energieverbruik en bestaande managementsystemen, kan tijdig bepalen of de nieuwe EED gevolgen heeft — en voorkomen dat de organisatie pas vlak voor de deadline in actie moet komen.

Bronnen: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), Informatiepunt Leefomgeving (IPLO) en EUR-Lex, Richtlijn (EU) 2023/1791.